De energietransitie loopt vast. Hoe kan het wél?
Een tijdje geleden sprak ik met een vertegenwoordiger van een van onze partnerprovincies. Ik was nieuwsgierig naar wat hem bezighield, niet alleen uit persoonlijke interesse, maar ook omdat we met ons programma willen aansluiten bij de vragen en behoeften van onze eigen netwerkpartners. Verschillende onderwerpen kwamen voorbij. Op een zeker punt ging hij rechtop zitten en zei hij: “Weet je waar we nou echt eens een gesprek over zouden moeten voeren? Over het gevoel dat we steeds meer vastlopen in argumenten om dingen niet te doen. Over het steeds sterker wordende gevoel van stagnatie waar dat toe leidt, zowel bij overheden als marktpartijen.”
Hij wees op de warmtenetten die maar niet van de grond komen, want te duur, teveel weerstand, teveel risico. Op de industrie die niet wil investeren in verduurzaming zolang er geen zekerheid is over de kosten van windenergie of waterstof. Op wind op land die stilvalt door gesteggel over normen, op zee door stijgende kosten. Op politici en bestuurders die liever vertrouwen op technologieën die nog niet beschikbaar zijn. En op de netcongestie die zich maar traag laat oplossen door ruimtegebrek en een tekort een uitvoeringscapaciteit.
Natuurlijk gaat er ook veel goed. Maar we moeten erkennen dat de lastigste fase van de transitie nog moet komen. Leveringszekerheid staat onder druk, ruimte wordt alleen maar schaarser en de kosten lijken de belofte van een gelijkblijvende energierekening te logenstraffen. De reactie is helaas vaak dat we teruggrijpen op wat op het oog eenvoudige oplossingen zijn. Houd de gas- en kolencentrales langer open, bouw kerncentrales, verkort procedures, beknot op inspraak. We houden vast aan wat we kennen en nemen niet graag afscheid van diepgewortelde praktijken en ideeën over de toekomst.
Hoe doorbreken we deze moedeloos makende trends van uitstel, obstructie en wegkijken? Aan welke knoppen moeten we draaien om de energietransitie in een positieve flow te brengen? In onze podcast LEO in Gesprek wees gedragspsycholoog en voormalig bestuurder Dennis Straat er op dat we in de transitie nogal gefocust zijn op technische oplossingen, maar dat dat lastige hobbels opwerpt. De kosten zijn vaak hoog en omgaan met nieuwe technologieën is voor velen een uitdaging. Bovendien zijn we vooral gericht op het veranderen van het gedrag van de eindgebruiker, bewoners en ondernemers, terwijl het denken en doen van belangrijke partijen als overheden en netbeheerders nauwelijks ter discussie staat.
Ik gooi er een clichéuitspraak in: we lossen onze problemen niet op met het niveau van denken dat het probleem heeft veroorzaakt. Ook niet als we sneller en beter worden in wat we altijd deden. Wat kunnen overheden, netbeheerders, marktpartijen dan anders doen, zodat er nieuwe paden naar de toekomst kunnen ontstaan?
In de kennissessie over het Omgevingsprogramma Energie voor Arnhem op 3 juni, gaat het daarover. Anders samenwerken, in dit geval tussen gemeente en netbeheerder, levert een ander perspectief voor de lange termijn op. Niet blind het mantra van ‘bouwen, bouwen, bouwen’ volgen, maar slim spelen met de kenmerken van deelgebieden in de gemeente om een energiesysteem te bouwen dat is geworteld in het DNA van het gebied. Dat rekening houdt met belangen en initiateven van bewoners, ruimtelijke kwaliteit en leefbaarheid. Dat investeringen in verzwaring van de infrastructuur minimaliseert. Niet vanzelf meegaan in het dominante denken, het kan dus wel! Aan welke knoppen ze bij de gemeente Arnhem en Liander hebben moeten draaien om daar ruimte voor te scheppen, dat is het onderwerp van de kennissessie. En dat is de vraag die we steeds zullen stellen in het programma van Platform LEO: hoe kan het wel? Hoe bouwen we een toekomstbestendig energiesysteem dat we ook over 25 jaar nog waarderen om zijn ruimtelijke, economische en maatschappelijke kwaliteiten?